Brezilya Yüksek Mahkemesi, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’yu 2022’deki seçim yenilgisinin ardından demokratik düzeni ortadan kaldırmaya yönelik darbe planı kurmak suçundan 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırdı. Bu karar, Brezilya tarihinde bir eski devlet başkanının bu tür suçlamalarla mahkum edildiği ilk vaka olması nedeniyle “tarihi” olarak nitelendiriliyor.
Başkent Brasília’da görülen davada, Yüksek Mahkeme Birinci Dairesi’ndeki beş yargıçtan dördü, Bolsonaro’nun suçlu olduğuna hükmetti. Eski aşırı sağcı lider, “şiddet yoluyla demokratik hukuk düzenini ortadan kaldırmaya teşebbüs, darbe girişimi, silahlı suç örgütüne üyelik ve kamu ile korunan mirasa zarar verme” suçlarından mahkum edildi.
Arka Plan: 8 Ocak 2023 Kongre Baskını
Dava, 30 Ekim 2022’deki devlet başkanlığı seçimlerinde solcu aday Luiz Inacio Lula da Silva’ya karşı aldığı yenilginin ardından Bolsonaro destekçileri tarafından gerçekleştirilen olaylara dayanıyor. Bolsonaro, seçim sonuçlarını kabul etmemiş ve destekçileri günlerce süren otoyol kapatma eylemleri düzenlemişti.
Gerilim, Lula’nın göreve başlamasından bir hafta sonra, 8 Ocak 2023 tarihinde zirveye ulaştı. Bolsonaro yanlıları, polis bariyerlerini aşarak Ulusal Kongre Binası, Federal Yüksek Mahkeme Genel Kurulu ve Planalto Sarayı’na baskın düzenlemiş, devlet kurumlarına büyük çaplı zarar vermişti. Federal Polis, 26 Kasım 2024’te Bolsonaro’nun darbe planına bizzat dahil olduğunu açıklamış ve savcılığın hazırladığı iddianame Mart 2025’te Yüksek Mahkeme tarafından kabul edilmişti.
Yargılama Süreci ve Gerekçeler
Yüksek Mahkeme Birinci Daire Başkanı Cristiano Zanin, kararın ardından yaptığı açıklamada, sanıkların demokratik hukuk devletini yıkmayı amaçladıklarını gösteren delillere vurgu yaptı. Zanin, savcılığın, Bolsonaro’nun iktidarda kalmasını sağlamak amacıyla her türlü suç yöntemini kullanmaya odaklanmış, hiyerarşik şekilde örgütlenmiş bir suç örgütünü tatmin edici biçimde tanımlamayı başardığını ifade etti. Mahkeme üyelerinden Carmen Lucia Antunes de, Bolsonaro’nun liderliğindeki “suç örgütünün” demokratik hakların özgür kullanılmasını engellemeye çalıştığına dair kesin kanıtların bulunduğunu belirtti.
Bolsonaro, dava süresince hakkındaki suçlamaları reddetmiş ve yaşananları “cadı avı” olarak nitelendirmişti.
Diğer Sanıklar ve Siyasi Yankılar
Aynı davada, Bolsonaro’nun yakınındaki bazı eski üst düzey yetkililer de farklı hapis cezalarına çarptırıldı. Eski Savunma Bakanı ve 2022’deki başkan yardımcısı adayı Braga Netto 26 yıl, Amiral Almir Garnier 24 yıl, General Augusto Heleno 21 yıl ve General Paulo Sérgio Nogueira 19 yıl hapis cezası aldı. Davada iş birliği yapan Yarbay Mauro Cid ise 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Bu tarihi karar, Brezilya toplumunda derin kutuplaşmaya yol açtı. Bir kesim yargı sürecini desteklerken, Bolsonaro taraftarları kararın siyasi bir “zulüm” olduğunu savundu ve ülkenin farklı şehirlerinde eski lider lehine gösteriler düzenlendi.
Jair Bolsonaro’nun cezasını ev hapsinde, başkent Brasília’da yüksek güvenlikli bir cezaevinde özel bir hücrede veya bir kışlada çekme ihtimalleri bulunuyor. Bu mahkumiyet, Brezilya demokrasisi ve yargı bağımsızlığı açısından emsal teşkil eden bir gelişme olarak kayıtlara geçti.