11 Kasım 2025 Gündem
BELGRAD, SIRBİSTAN – Sırbistan’ın başkenti Belgrad, 1999 NATO bombardımanında ağır hasar gören ve ülkenin yakın tarihindeki direnişinin sembolü haline gelen eski Genelkurmay Başkanlığı binasının yıkımına karşı yükselen öğrenci protestolarına sahne oluyor. Yakın zamanda Sırbistan Parlamentosu’nun, kamuoyu tepkilerine ve hukuki engellere rağmen binanın arazisinde lüks bir otel ve konut kompleksi inşasına yeşil ışık yakan özel bir yasayı onaylamasıyla gerilim tırmandı.
Sembol Yapının Akıbeti ve Tartışmalı Proje
Belgrad’ın merkezinde yer alan ve modernist mimarinin önemli örneklerinden biri kabul edilen Genelkurmay Başkanlığı binası, 1999’daki NATO hava saldırılarında yıkıldıktan sonra uzun yıllar harabe halinde kalmış, bu durumuyla ülkenin yaşadığı trajedinin canlı bir anıtı olmuştu. Ancak, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ile bağlantılı Affinity Global Development şirketi, bu tarihi arazi üzerinde 500 milyon dolarlık lüks bir otel, konut ve ticari alan projesi geliştirmek için girişimlerde bulundu.
Sırbistan hükümeti, geçen yıl söz konusu araziyi korunan kültürel miras listesinden çıkararak Kushner’in şirketiyle 99 yıllık bir kiralama sözleşmesi imzalamıştı. Ancak, bu kararın alınmasında kullanılan belgelerin sahte olup olmadığına dair savcılık soruşturması başlatılmasının ardından inşaat çalışmaları durdurulmuştu.
Lex Specialis” ile Gelen Onay ve Tepkiler
Tüm bu hukuki ve toplumsal muhalefete rağmen, Sırbistan Parlamentosu 7 Kasım’da “Lex Specialis” (özel yasa) adını taşıyan bir yasayı onaylayarak projenin önünü açtı. Bu yasa, binanın kültürel miras statüsünü fiilen kaldırarak, Trump ailesiyle bağlantılı lüks bir otel kompleksinin inşasına izin veriyor.
Bu gelişme, ülkedeki öğrenci grupları, çevreciler ve muhalif siyasetçiler arasında büyük tepkilere yol açtı. Yüzlerce öğrenci, “Bizler etten duvarız” ve “Genelkurmayı vermiyoruz” sloganları atarak binanın yıkımını protesto etmek üzere Belgrad sokaklarına döküldü. Protestocular, binanın Sırbistan’ın direnişinin ve parçalanmış bir ulusun yeniden ayağa kalkabileceğinin sembolü olduğunu vurgulayarak, “Bugün, sırf Donald Trump’ı memnun etmek için o sembolü lüks bir komplekse dönüştürmek istiyorsunuz. Bir zamanlar bombaların düştüğü yere şimdi şampanya dökmeyi planlıyorsunuz” ifadeleriyle hükümete sert eleştiriler yönelttiler.
Uluslararası Arenadan Endişeli Bakış
Sırbistan’ın AB üyeliği adaylığı sürecinde hukukun üstünlüğü ilkesinin ihlal edildiği yönündeki endişeler, Avrupa Komisyonu tarafından da dile getirildi. Yetkililerin, bu projenin Trump yönetimi ve ABD ile ilişkileri iyileştirebileceği yönündeki beklentileri de kamuoyunda tartışma yaratıyor.
Mimarlar ve tarihçiler, Nikola Dobrović tarafından tasarlanan bu yapının, mimari değeri ve tarihi önemi nedeniyle korunması gerektiği konusunda hemfikir. Binanın NATO bombardımanında kasıtlı olarak hedef alınıp alınmadığı da dahil olmak üzere, akıbeti hala birçok soru işaretini barındırıyor. Sırp halkı ve özellikle genç nesiller, ülkenin geçmişiyle yüzleşme ve kültürel mirasını koruma mücadelesinde Genelkurmay Başkanlığı binasının sembolik önemine dikkat çekmeye devam ediyor. Önümüzdeki günlerde, parlamentonun aldığı bu tartışmalı karara karşı protestoların daha da artması bekleniyor.